Steun ons en help Nederland vooruit

donderdag 14 juli 2022

Gezonde lucht in Velsen door versnelling groen staal

Er is de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de luchtkwaliteit in Velsen en de gezondheid met een sombere conclusie: de lucht in Velsen is ongezond. Drukte op de snelwegen, vliegverkeer, scheepvaart en de industrie zorgen voor te veel luchtvervuiling. Op al die terreinen valt winst te behalen, maar met name de luchtvervuiling die Tata Steel veroorzaakt is ongewenst. Daarom is D66Velsen de afgelopen maanden op bezoek geweest bij Tata Steel, FNV Metaal, Dorpsraad Wijk aan Zee en Stichting Frisse Wind.nu en in gesprek gegaan met inwoners over hun zorgen. Vaak deden we dat samen met de D66 fracties uit Beverwijk, Heemskerk, Haarlem en Noord-Holland.

De lucht in Velsen moet gezonder. Daarom zet D66Velsen in op structurele monitoring van de luchtkwaliteit en de gezondheidseffecten, versnellen van het komen tot groen staal bij Tata Steel en het bieden van transparantie en duidelijkheid naar inwoners.

Monitoring en handhaving

De afgelopen jaren zijn er onafhankelijke onderzoeken geweest naar de luchtkwaliteit en gezondheidseffecten. De uitkomst van de onderzoeken over de luchtkwaliteit en gezondheidsrisico’s zijn pijnlijk, maar het geven ook inzicht en een bevestiging van hoe slecht de situatie eraan toe is en – als we dit onderzoek herhalen – hopelijk straks ook of maatregelen tot echte verbetering leiden van de luchtkwaliteit.

Wat is er gebeurd?

Uit eerdere onderzoeken van de GGD bleek dat bepaalde vormen van kanker significant vaker voorkomen in de IJmond dan in andere regio’s. Dit jaar bleek ook hart- en vaataandoeningen en een hoge bloeddruk vaker voor te komen bij omwonenden van Tata Steel dan bij mensen buiten de IJmond. Naast de GGD onderzoeken, heeft het RIVM een stofdepositie-onderzoek uitgevoerd. Dit is geen onderzoek naar emissies (wat komt er uit de schoorsteen?), maar naar immisies (wat komt er neer in de wijken?). Daaruit blijkt dat er te veel Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) in de omgeving terecht komen en meer dan mocht blijken uit de berekeningen van Tata Steel zelf.

Daarnaast heeft de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) onlangs een brief gestuurd aan het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat om een aantal knelpunten te agenderen in de wet- en regelgeving. Dit gaat bijvoorbeeld over het ontbreken van maximale normen voor Zeer Zorgwekkende Stoffen, het handhaven op pieken in uitstoot in plaats van gemiddelden en mogelijkheden om eisen aan verouderde installaties aan te scherpen. Dit zijn volgens D66Velsen belangrijke verbeteringen en hoopt dat het ministerie die opvolgt. In het verleden was onvoldoende capaciteit bij de omgevingsdienst echter het probleem. De omgevingsdienst ziet het als haar taak om de leefomgeving te beschermen, maar loopt tegen interne en externe obstakels aan om dat optimaal te kunnen uitvoeren.

Waar zetten we op in?

  • Wij zien de onderzoeken van de GGD en het RIVM graag de komende jaren herhaald worden. Hier hebben wij tijdens een informatieve sessie in juni jl. naar gevraagd bij de wethouder en die zei toe daaraan te gaan werken.
  • De wethouder erkent de uitdagingen bij de OD NZKG en ook het schrijven aan het ministerie toont dat de omgevingsdienst de obstakels waar ze tegen aanlopen aanpakken. De OD NZKG valt onder de provincie, maar wij blijven toezien op de voortgang en willen transparantie over de risico’s die de omgeving loopt.

Groen Staal versnellen

De luchtkwaliteit moet flink verbeteren in de IJmond naar het niveau van de afspraak die we daarover gemaakt hebben door aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord en staat in het Programma Tata Steel 2020-2050, voldoen aan de WHO norm in 2030. De transitie naar Groen Staal is daar cruciaal voor en Tata’s Roadmap+ moet daartoe leiden.

Wat is er gebeurd?

Tata Steel viert elke stap van hun Roadmap+ uitgebreid, maar de grootste zorgen bij omwonenden zijn er over de verouderde Kooksfabriek 2 en Hoogoven 6. Deze fabrieken zijn nodig om ruwstaal te maken en zijn het meest vervuilende onderdeel van het proces om staal te produceren. Daar komt bij dat deze installaties zwaar verouderd zijn. De schoorstenen hebben inmiddels allerlei filters om schadelijke uitstoot tegen te houden, maar er zijn veel zorgen over wat er ontsnapt buiten de schoorstenen en filters om bij zogenaamde incidenten. Stichting Frisse Wind.nu filmt de fabrieken daarom sinds afgelopen maart 24/7 met webcams vanuit het dorp en heeft al 425 incidenten gemeld bij de omgevingsdienst.

Het versneld sluiten van de verouderde installaties zou een flinke verbetering betekenen voor de luchtkwaliteit in de IJmond. De Roadmap+ mikt erop dat deze fabrieken pas in 2031 sluiten. Voor D66Velsen is dat veel te lang weg en bovendien is het veel te onzeker. Hierover hebben wij ook met de fracties in de Provinciale Staten en Tweede Kamer contact. Wij zijn daarom dan ook erg blij met de door de Tweede Kamer aangenomen motie van D66 om te onderzoeken of er al eerder milieu- en gezondheidswinst is te behalen, bijvoorbeeld door het eerder sluiten van de Kooksfabriek 2.

Waar zetten we op in?

  • Het controleren van de voortgang van de Roadmap+, de impact op de luchtkwaliteit en hoe dit in verhouding staat tot de ambitie om te voldoen aan de WHO-norm in 2030.
  • Druk houden op het zoeken naar versnellingsmogelijkheden van de Roadmap+ en met name het sneller sluiten van de oudere installaties, zoals de Kooksfabriek 2.
  • De oproep van inwoners in de IJmond die vragen om een gezonde leefomgeving versterken.

Transparantie 

De afgelopen tijd heeft het vertrouwen in Tata en hoe de overheid hiermee omgaat een behoorlijke knauw opgelopen. Het is hierdoor cruciaal dat de gemeenteraad, omwonenden en andere betrokkenen vanaf nu goed geïnformeerd worden over maatregelen, effecten en de voortgang om zo de luchtkwaliteit in Velsen zo snel mogelijk gezond te krijgen.

Wat is er gebeurd?

De onderzoeken van de GGD en RIVM – hoe pijnlijk de uitkomst dan ook is – zijn een belangrijke stap naar meer inzicht over bronnen van luchtvervuiling en de gezondheidsrisico’s. De ambitie om dit te verbeteren is bekrachtigd in het programma Tata Steel en het Schone Lucht Akkoord. Ook is de gemeenteraad in Velsen de afgelopen maanden proactief geïnformeerd over de ontwikkelingen o.a. over de brief van de OD NZKG. Het Tata dossier is complex door de vele betrokken partijen, (het ontbreken van) wet- en regelgeving, vergunningen en technische kennis over uitstoot en gezondheidseffecten. Het enige recept om het ontstane wantrouwen van omwonenden en spanningen in de omgeving tegen te gaan, is het vasthouden aan deze lijn en open communiceren.

Waar zetten we op in?

  • Voor de zomer zijn er expertsessies geweest met de Provincie Noord-Holland om duidelijkheid te krijgen over de verschillen tussen de RIVM-metingen en wat er verwacht mocht worden op basis van de rapportages van Tata Steel. D66Velsen verwacht hier snel duidelijkheid over.
  • Wij zullen blijven vragen om betere communicatie over de terugkoppeling over onderzochte incidenten van OD NZKG.
  • Eerder hebben wij aangekondigd om een agendaverzoek in te dienen voor een periodieke informatieve sessie voor de gezamenlijke gemeenteraden van Velsen, Beverwijk en Heemskerk waar we ook de gedeputeerde van de Provincie Noord-Holland voor uitnodigen. Het doel hiervan is om de gemeenteraden proactief te blijven informeren, voortgang te bespreken en na te gaan of de samenwerking tussen deze overheden goed verloopt.
  • Ook bij incidenten blijven wij scherp. De afgelopen maanden hebben wij bijvoorbeeld over het bericht dat er schroot met Chroom-6 door Rijkswaterstaat ongecontroleerd is aangeleverd bij Tata raadsvragen gesteld over of dit veilig gebeurt en na het bericht over een incident bij de Kooksfabriek 2 met veel rookontwikkeling hebben wij technische vragen gesteld over de veiligheidsprocedures bij dergelijke gebeurtenissen.

Mike Rijkers

Onderstaand een impressie van een aantal werkbezoeken die we rondom dit dossier hebben afgelegd